Hac ve Umre: Basit Adım Adım Rehber

Hac, İslam'ın beşinci şartıdır; yolculuğu yapmaya bedenen ve malen gücü yeten, geride bıraktıklarının geçimini sağlayabilen her akıl sağlığı yerinde yetişkin Müslümana ömürde bir kez farzdır. Umre ise küçük hacdır; aynı ilk menasikten oluşur ama Mekke dışındaki meşair günlerini içermez ve yılın herhangi bir zamanında yapılabilir. Dört Sünni mezhep haccın farz olduğunda ittifak eder; umrede ayrışırlar: Şafiî ve Hanbelî mezhepleri ömürde bir kez vacip görür, Hanefî ve Malikî mezhepleri müekked sünnet sayar.

Bu sayfa her menasikin ne olduğunu ve nerede yapıldığını anlatır. Yolculuğun haritasıdır, hükmü değil — kendi durumunuza dair sorular ehil bir âlime ya da birlikte gittiğiniz kafilenin irşat görevlisine aittir.

İhrama Girmek

İhram kumaş değildir; hacının niyetle girdiği hâldir. Kumaş onu gösteren işarettir. Erkekler dikişsiz iki beyaz parça giyer: biri belde, biri omuzda. Kadınlar her zamanki tesettürlü kıyafetlerini giyer; âlimlerin çoğunluğuna göre menasik sırasında yüz ve eller açık kalır.

Bu hâle, Peygamber'in her geliş yönü için belirlediği mîkat denen sabit sınır noktalarında girilir: Medine'den gelenler için Zülhuleyfe, Şam ve Mısır yönünden Cuhfe, Necid'den Karnülmenâzil, Yemen'den Yelemlem, Irak yönünden Zâtü Irk. Uçakla gelen hacı, uçak mîkatın üzerinden geçmeden ihrama girer; havayollarının anons yapmasının sebebi budur.

İhrama girince telbiyeye başlanır ve çokça tekrarlanır: Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek. Buyur Allah'ım buyur. Buyur, senin ortağın yoktur, buyur. Şüphesiz hamd de nimet de mülk de senindir. Senin ortağın yoktur.

İhramlıyken bazı sıradan şeyler bırakılır: saç ve tırnak kesmek, koku sürünmek, av avlamak ve eşle ilişki. Erkekler başını örtmez, dikişli elbise giymez.

Haccın Üç Yapılış Biçimi

Hacı başlangıçta üç biçimden hangisini niyet ettiğini belirtir ve bu seçim sonraki günlerin şeklini değiştirir.

Temettu: önce umre, sonra ihramdan çıkış, sonra Zilhicce'nin sekizinde hac için yeni bir ihram. Bugün hacıların çoğunun yaptığı biçimdir ve Peygamber'in Veda Haccı'nda ashabına yapmalarını söylediği biçimdir. İfrad: umresiz, yalnız hac. Kıran: umre ve hac tek ve kesintisiz bir ihramda birleştirilir. Temettu ve kıranda hedy kurbanı vardır; ifradda yoktur.

Tavaf

Tavaf, Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmektir; Hacerü'l-Esved'in bulunduğu köşeden başlanır ve orada bitirilir, Kâbe hacının solunda kalır. Her şavt "Bismillâhi Allâhü ekber" sözüyle ve kalabalık el veriyorsa Taş'a doğru bir işaretle başlar.

Tavaf sırasında okunması gereken belirli bir metin yoktur. Hacılar hangi dilde düşünüyorlarsa o dilde dua eder. Peygamber'in Rükn-i Yemânî ile Hacerü'l-Esved arasında yaptığı rivayet edilen tek dua bir Kur'an ayetidir: Rabbimiz, bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru.

Tavaftan sonra Makam-ı İbrahim yakınında iki rekât namaz kılınır, ardından ulaşılabiliyorsa zemzem içilir.

Sa'y

Sa'y, Safa ile Merve tepecikleri arasında yedi kez yürümektir; Safa'dan başlar, Merve'de biter. Bugün mermer kaplı kapalı bir koridor olan yer, Hz. Hacer'in süt emen oğlu İsmail'le susuz bırakıldığı gün açık araziydi; iki yükselti arasında yardım arayarak gidip geldi. Ona cevap veren kuyu, hacıların hâlâ içtiği kuyudur.

Menasik bir annenin arayışının yeniden yaşanmasıdır. Anlamının tamamı budur ve yürürken taşımaya değer.

İhramdan Çıkmak

Sa'yden sonra hacı saçını tıraş eder ya da kısaltır. Erkek ikisinden birini seçebilir; rivayetlerde tıraşın sevabı daha büyüktür. Kadın parmak ucu kadar kısaltır. Umre yapan için bununla umre tamamlanır ve ihram hâli sona erer.

Hac Günleri

Zilhicce'nin sekizi Terviye günüdür. Hacılar ihramdan çıkmışlarsa yeniden ihrama girer ve Mina çadır kentine çıkar, orada namaz kılıp geceler.

Dokuzu Arefe günüdür ve hac odur. Peygamber "Hac Arafat'tır" buyurdu. Hacılar güneşin batıya kaymasından batışına kadar ovada durur, namaz kılar ve dua eder; haccı hac yapan şey bu vakfedir. Güneş battıktan sonra Müzdelife'ye inerler, akşam ve yatsıyı birleştirir, çakıl toplar ve açık gökyüzü altında uyurlar.

Onu Kurban günüdür ve en yoğun gündür. Hacılar Mina'da en büyük şeytanı yedi taşla taşlar, kurban keser, tıraş olur veya kısaltır ve Mekke'ye dönüp haccın rüknü olan ifaza tavafını yapar.

On bir, on iki ve bazıları için on üç, teşrik günleridir; Mina'da geçirilir ve her öğleden sonra üç şeytan da taşlanır. Hacı on ikiden sonra ayrılabilir ya da on üçe kadar kalabilir; ikisi de sabit uygulamadır.

Yolculuk veda tavafıyla kapanır; hacının Mekke'den ayrılmadan önce yaptığı son şeydir.

Hac Ne İçindir

İki rivayet bütün işi çerçeveler: Kim haccedip kötü söz söylemez ve günah işlemezse, annesinden doğduğu gündeki gibi döner. Ve: Mebrur haccın karşılığı cennetten başka bir şey değildir. İkisi de Buhârî ve Müslim'dedir.

Sahadaki her şey buna çalışır. Dikişsiz iki parça kumaş bir işçiyle bir devlet başkanı arasındaki farkı siler; Peygamber Arafat'taki veda hutbesinde bunu açıkça söyledi: Arabın Arap olmayana, beyazın siyaha üstünlüğü yoktur, üstünlük ancak takvayladır. Hacılar aynı tozda aynı kumaşla durur ve birkaç gün boyunca insanları sıralamanın olağan düzeni işlemez olur.

Ders taşınmak üzere verilmiştir. Dönüş uçağından sonra hiçbir şeyi değiştirmeyen bir hac, yapılmış ama içselleştirilmemiştir.