Hicri takvim neyi başlangıç alır
Hicri takvim yıllarını Hicret'ten, yani Hz. Muhammed ﷺ ile ashabının 622 yılında Mekke'den Medine'ye göçünden sayar. Bu sayım birkaç yıl sonra, Hz. Ömer'in halifeliği döneminde benimsendi; birinci yılın başlangıcı da yolculuğun günü değil, göçün gerçekleştiği yılın Muharrem ayı olarak belirlendi. Yıllar Türkçede "h." ya da "hicri" kısaltmasıyla, Arapçada هـ harfiyle gösterilir.
Bu, ibadetlerin takvimidir. Ramazan, hac, iki bayram, zekâtın hesaplandığı kameri yıl ve aile hukukundaki iddet süreleri hicri aylarla sayılır. Günlük hayatını miladi takvimle yürüten bir ailenin de hicri takvimde nerede durduğunu bilmesi bu yüzden gerekir.
Kameri bir takvim: güneş yılından on bir gün kısa
Her hicri ay yeni hilalle başlar. Kur'an, hilalleri insanlar ve hac için vakit ölçüsü olarak anar (Bakara 2:189); aylar güneşe değil aya bağlıdır. Bir yeni aydan ötekine geçen süre ortalama 29,53 gündür; bu yüzden bir ay ya 29 ya 30 gün çeker — asla 31 değil ve ezberlenebilecek sabit bir düzeni de yok.
On iki kameri ay 354 ya da 355 gün eder; güneş yılından yaklaşık on bir gün kısadır. Aradaki farkı kapatan bir artık ay yoktur. Bu yüzden her hicri tarih miladi takvimde her yıl yaklaşık on bir gün erkene kayar ve yaklaşık 33 yıllık bir döngüde bütün mevsimleri dolaşır. Yazın uzun ve sıcak günlerine denk gelen Ramazan, on beş yıl kadar sonra kışın kısa günlerine düşer; ömrünün çoğunu oruç tutarak geçiren biri Ramazan'ı her mevsimde tutmuş olur.
On iki ay
Sırasıyla aylar şunlardır: Muharrem, Safer, Rebîülevvel, Rebîülâhir, Cemâziyelevvel, Cemâziyelâhir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade ve Zilhicce.
Yıl Muharrem ile açılır; ayın onuncu günü olan Aşure, birçok Müslümanın oruç tuttuğu gündür. Dokuzuncu ay Ramazan, farz orucun ayıdır; Kadir Gecesi son on gecesinde aranır ve Ramazan'ın bittiği günün ertesi, 1 Şevval, Ramazan Bayramı'dır. On ikinci ay Zilhicce haccın ayıdır: hacılar dokuzuncu gün Arafat'ta vakfeye durur, onuncu gün Kurban Bayramı'dır ve onu teşrik günleri izler.
Dört ay haram (hürmetli) aydır. Kur'an, Allah katında ayların sayısının on iki olduğunu ve bunlardan dördünün haram ay olduğunu bildirir (Tevbe 9:36); bu aylar Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep olarak belirlenir. Üçü yıl dönümünde art arda gelir, Recep ise tek başına durur. Birçok topluluk Rebîülevvel'i Peygamber Efendimizin doğum ayı olarak anar; bazıları ise bunun için bir anma düzenlemez.
Hesaplanan takvimler ve yerel rüyet
Geleneksel yol rüyettir, yani hilali gözle görmek. Ayın 29'unda gün batımından sonra yeni hilal gözlenir. Görülürse yeni ay o akşam başlar; görülmezse — ay henüz çok genç olduğu ya da bulut örttüğü için — içinde bulunulan ay 30 güne tamamlanır. Başta Güney Asya olmak üzere pek çok toplulukta ve Avrupa ile Kuzey Amerika'daki birçok camide Ramazan ve bayramlar hâlâ yerel ya da bölgesel rüyetle başlatılır.
Öteki yol hesaptır: her ayın astronomik şartları önceden hesaplanır ve takvim yıllar öncesinden basılır. Bu çevirici, Suudi Arabistan'ın hesaplanmış takvimi olan ve Mekke için astronomik verilere dayanan Ümmü'l-Kura takvimini kullanır. Suudi Arabistan bu takvimi resmî ve idari tarihler için kullanır; Ramazan, Şevval ve Zilhicce'nin başlangıcını ise rüyet bildirimlerine göre ilan eder. Yani orada bile dinî tarih basılı takvimden ayrılabilir. Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı da kendi kriterleriyle hesaplanmış bir takvim yayımlar; bu yüzden Türkiye'deki bir tarih zaman zaman buradaki sonuçtan bir gün farklı olabilir.
Mezhepler, bir yerdeki rüyetin başka yerleri bağlayıp bağlamadığında da ayrışır. Bir görüşe göre herhangi bir yerde hilalin görülmesi ayı bütün Müslümanlar için başlatır; başka bir görüşe göre birbirinden yeterince uzak bölgeler kendi ufuklarına göre hareket eder. Her iki görüşün de uzun bir geçmişi vardır ve ülkelerin resmî kurumları bunlardan birini esas alır.
Çevrilen tarih neden bir gün kayabilir
Bunlar bir araya gelince iki ülke aynı ayı bir gün, bazen iki gün arayla başlatabilir. Böyle olduğunda çevirici yanılmış olmaz; mahallenizdeki caminin cevapladığından farklı bir soruyu — Ümmü'l-Kura takviminin ne dediğini — cevaplar.
İkinci bir fark kaynağı, günün nerede başladığıdır. İslami hesapta gün güneşin batışıyla başlar, dolayısıyla her gece kendi gününden önce gelir: teravihin ilk kılındığı Ramazan'ın ilk gecesi, ilk oruçtan önceki akşamdır; bayram gecesi de bayram namazından önceki akşamdır. Çevirici, basılı takvimler gibi bütün bir miladi günü bir hicri güne eşler; yani güneş battıktan sonra aslında bir sonraki hicri gündesinizdir.
Bir orucu, bir bayramı, Arefe gününü, bir nikâhı ya da bir iddetin bitişini bir tarihe bağlamadan önce, kendi cemaatinizin uyduğu takvim ya da ilanla karşılaştırın. Ramazan ve bayramların ilanı ancak bir önceki akşam gelebilir; aylar önceden planlanan her şey için bir gün ileri ya da geri payı bırakın.
Çeviricinin sonucu nasıl okunur
Bildiğiniz bir günün hicri tarihini bulmak için Miladi → Hicri'yi seçin. Sonuç hicri günü, ayı ve yılı gösterir; altında da haftanın günüyle birlikte miladi tarih yazılıdır, böylece doğru günü seçtiğinizi doğrulayabilirsiniz. Araç, cihazınızın saatinden alınan bugünün tarihiyle açılır.
Ters yönde gitmek için Hicri → Miladi'yi seçin. Günü girin, ayı listeden seçin — aylar numaralıdır, Ramazan 9, Zilhicce 12'dir — ve yılı "h." eklemeden düz bir sayı olarak yazın. Sonuç, Ümmü'l-Kura takviminin verdiği miladi tarihtir. O yıl 29 gün çeken bir ayın 30'unu sorarsanız, çevirici size yakın bir tarih vermek yerine böyle bir günün olmadığını söyler.
Çevirme tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz hiçbir şey bir yere gönderilmez.