Yemekten Önce Dua

Ne zaman. El yemeğe uzanırken, ilk lokmadan hemen önce — kapalı bir tabağın başında herkes beklerken okunan bir sofra duası değil, doğrudan yeme fiiline yapışan bir söz. Unutulup yemeğin ortasında hatırlanırsa, nakledilen telafi şudur: bismillahi evvelehu ve ahirah — "başında da sonunda da Allah'ın adıyla" — ve böylece yenmiş olan kısım da aynı sözün altına alınır.

Kelimeler. Türkçede birkaç kelime, Arapçada tek kelime: bi-smi-llah. Baştaki "bi-" harfi hem beraberlik hem de araç bildirir; tek harf iki anlamı birden taşır. "İsm" burada bir etiket değil, huzura getirilen bir varlıktır. Cümlenin göze çarpan eksiği ise fiildir. Arapça, fiilin bağlamdan anlaşılmasına izin verir; böylece cümle her seferinde başka türlü tamamlanır: Allah'ın adıyla yerim, içerim, başlarım. Bu kasıtlı boşluk, aynı sözün sofrada da, yolculuk başında da, bir mektubun üstünde de, kapının eşiğinde de iş görmesinin sebebidir.

Neden bu kadar kısa. Duaların çoğu bir şey ister; bu hiçbir şey istemez. Yalnızca en sıradan, günde üç kez tekrarlanan bir fiili kişinin kendi hesabından alıp Allah'ın adına bağlar. Kısalığı tesadüf değil: çocuğun ezberleyebileceği, dalgın bir yetişkinin ise mazeret bulamayacağı kadar kısadır.

Sofranın öbür ucu. Bitişte söylenen bir karşılığı vardır: elhamdülillahillezî et'amenâ ve sekânâ — bizi doyuran ve içiren Allah'a hamd olsun. İkisi birlikte yemeği süslemez, çerçeveler.

Sık karıştırılan. Bu, surelerin başındaki uzun besmele (bismillâhirrahmânirrahîm) değildir. İkisi de güzel sözdür; yemek için rivayetlerin taşıdığı, kısa olanıdır.